Het beste van 2016 Lens & Scherm: Humor

Humor is van alle tijden, ook of juist donkere tijden. Maar humor is tevens een kwestie van situatie en timing. Humor komt in kleuren, ook in de bioscoop.

Humor kent veel gezichten. Er is verbale humor, visuele humor, fysieke humor. De een lacht om slapstick, de ander om ironie, een derde prefereert spot. Tegenover galgenhumor staat de kwinkslag. Leedvermaak is humor van een andere soort dan de doordenker.

Humor is een kwestie van smaak, van cultuur, van timing. En van stemming. Van kleur. Nergens wordt dat duidelijker dan op het wiite doek.

De humor van Paul Verhoeven is gitzwart en Elle, zijn eerste film in tien jaar, zit er vol mee. Kun je grappig doen over zoiets naars als verkrachting? Dat vraagt de filmcriticus van het Amerikaanse filnvakblad Variety – het langst bestaande van zijn soort – zich af in zijn recensie van Elle en zijn antwoord luidt: ja.

Dat zegt iets over het huzarenstukje dat de film is. Elle werd tijdens de European Film Awards van 2016, evenals Ken Loachs I, Daniel Blake (ook een film vol donkere humor), gepasseerd ten faveure van Toni Erdmann, een Duitse film waarin de practical joke een hoofdrol speelt. Duitsers gaan met humor aan de haal, in wat voor wereld leven we? (Dat is humoristisch bedoeld.)

Die laaiende reactie in Variety was niet de enige jubelrecensie over Elle. Het buitenland reageerde, een enkele uitzondering daargelaten, verrukt op Verhoevens morele spiegel, die toch het tegendeel van een feel-good film is en geniepig prikt in de hypocrisie van sociale conventies.

 

Trailer Elle

 

Zoals Paul Verhoeven humor inzet als antwoord op de donkere kanten van de menselijke natuur, zo gebruikt dada het absurdisme om overeind te blijven in een dolgedraaide wereld. In 2016 was het een eeuw geleden dat de anti-kunst van dada werd geboren en sindsdien is het uitgegroeid tot de invloedrijkste kunststroming van de afgelopen honderd jaar.

De humor van dada is anarchistisch, het ontregelt orde en ratio, maakt gehakt van hoogdravende pretenties en fileert op lucht gebaseerde autoriteit. Het is de eerste kunststroming die uit zijn kunstbubbel stapt en reageert op media, via media. Hoe modern, hoe eigentijds. Is Paul Verhoeven een dadaïst?

 

100 jaar Dada (Duitstalig)

 

Jacques Tati is al een flink aantal jaren niet langer onder ons, maar zijn films worden nog jaarlijks vertoond. Tussen 1949 en 1971 maakte hij vijf speelfilms die de humor van het leven als onderwerp hebben. Tati observeert mensen, hun gedrag en hun aard. Hij verbaast zich over tradities en moderniteit. Hij doet zijn best zich aan te passen aan de sociale conventies, maar klungelt door het leven. Mr. Bean is een is een fletse kopie van Tati’s blunderende burgerman.

Tati is film op zijn best: hij maakt humor met beweging en geluid. In zijn dialoogloze films gebruikt hij mime – Tati had een achtergrond in variété – om zijn punt te maken. Daarin herinneren Les vacances de Monsieur Hulot en Playtime aan de stomme films van Charlie Chaplin en Buster Keaton. Maar hij kon, anders die komieken, beschikken over geluid en dat zette hij meesterlijk in, zoals de Amerikaanse filmcriticus Andrew Saladino in zijn dit najaar gepubliceerde video essay over Tati overtuigend laat zien. En horen.

 

Jacques Tati: Where to find visual comedy

 

Verbale humor staat centraal in Love & Friendship, Whit Stillmans verfilming van een vroege brievenroman van Jane Austen. De Amerikaanse regisseur is gespecialiseerd in de comedy of manners, het genre dat een sociale klasse op satirische wijze tackelt. Love & Friendship speelt in 1794 en is gesitueerd in de adellijke kringen van Engeland, waar de sociale etiquette byzantijns ingewikkeld is. Een jonge weduwe jaagt op een vrijgezel uit welgestelde kringen en gebruikt daartoe iedereen in haar omgeving, zelfs haar puberdochter.

Lady Susan kent geen scrupules, chanteert desgewenst haar beste vriendin en vertrouweling, en charmeert een adellijke adonis uit zijn broek. Intrige, list en overspel volgen haar als een schaduw. Iedere dialoog is raak, elke scène perfect getimed. Love & Friendship is een superieure soap waarin uiteindelijk iedereen, zelfs de prooi, aan zijn gerief komt. De geestigste film van het jaar.

 

Trailer Love & Friendship

 

In augustus publiceerde de Engelse krant Independent de uitslag van een poll onder 177 filmcritici uit 36 landen rond de vraag: wat zijn de honderd beste films van de eenentwintgste eeuw? Star Wars zul je daar niet in terug vinden, gekende arthouse-kanonnen als Lars von Trier en Michael Haneke wel.

En hoewel de film pas dit najaar in Nederland in roulatie ging, is op een gedeelde honderste plaats de winnaar van de European Film Award voor de beste film van 2016 te vinden—Toni Erdmann. Dus zonder verder oponthoud – en terzijdes over Duitsers en humor – hier de trailer van de film waarin een vader, geheel in de traditie van dada, zijn carrière-gerichte dochter met Tati-aanse grollen tot bezinning probeert te brengen.

 

Trailer Toni Erdmann

Als je het hebt over muziek, cultuur en technologie, heb je het over Alfred Bos. Al sinds 1977 publiceert deze kritische copywriting veteraan over deze onderwerpen in bladen en kranten als NRC Handelsblad en Elsevier. Ook bedacht en redigeerde hij in 1995 al het allereerste webzine-met-sound ter wereld. Onlangs schreef hij nog bijdragen voor het toonaangevende Mary Go Wild, over de geschiedenis van de Nederlandse dance.

Geef als eerste reactie